Stress? Geef de regie niet weg aan je automatische piloot

Tekst Naomi van Esschoten | 17 februari 2026  | 📈Thema Persoonlijke groei

De poli is uitgelopen. Vervolgens heeft de hoogleraar onverwachts een multidisciplinair overleg. De afspraak met de promovendus wil ze niet afzeggen. Daardoor moet de afspraak met de richtlijncommissie verzet worden. Maar als je de voorzitter belt, reageert hij als door een adder gebeten. ‘Dat is nu al de derde keer dat je ons op het laatste moment laat zitten’, briest hij. ‘Wat voor secretaresse ben jij? Ik ga dit opnemen met je leidinggevende.’

Snauwen

Deze situatie is niet uniek. Met de hoge werkdruk gebeurt het steeds vaker dat afspraken niet door kunnen gaan, verzet moeten worden of de wachttijd langer is. Met als gevolg: boze patiënten, geïrriteerde collega’s en prikkelbare externe relaties. ‘Het is vaak niet tegen jou bedoeld, maar natuurlijk krijg jij wel als eerste die snauw’, reageert communicatietrainer Hulda Möller van het BCL Instituut. ‘En een onaardige opmerking heeft effect. Juist bij secretaresses die vaak niet de beslissing nemen, maar de afspraak wel moeten maken.’

Alarmsysteem

‘In stressvolle situaties gaat in ons brein het alarmsysteem aan’ vertelt Hulda, die veel trainingen geeft over communicatie en over de werking van het brein. ‘Ons brein bestaat uit het denkbrein, het emotiebrein en het gewoontebrein. Bij een onveilig gevoel gaan die laatste twee hand in hand. Je reageert dan op de automatische piloot, oude reflexen die je al vroeg hebt aangeleerd. Bijvoorbeeld vriendelijk blijven, dichtklappen of juist fel terug reageren. Maar dat gedrag doet de situatie niet altijd goed. Je cijfert jezelf weg of beschadigt de relatie.’

Fluisteren

Onveilige situaties komen natuurlijk niet alleen voor aan de telefoon. ‘Het kan ook dat je leidinggevende je vraagt om vanavond te notuleren terwijl jij andere plannen had, je te maken krijgt met een gefrustreerde patiënt of je twee collega’s hoort fluisteren bij de koffieautomaat die stilvallen zodra jij langsloopt’, geeft Hulda als voorbeelden. ‘Bij al dit soort situaties gaat je alarmsysteem af, terwijl het dan juist belangrijk is om grenzen te stellen zonder de relatie onder druk te zetten.’

Benoem het

Breinbewust communiceren kan daarbij helpen. ‘Een belangrijke eerste stap is: name it to tame it. Oftewel: benoem wat het met jou doet wanneer iemand boos, onredelijk of onaardig reageert. Gaan je schouders omhoog? Schiet je ademhaling omhoog? Word je onrustig? En wat voel je? Ben je boos, blij, bedroefd of bang? Als je even stilstaat bij wat er in je omgaat, kom je in je denkbrein. Dat helpt je om het grotere geheel en de gevolgen op langere termijn te overzien. Je zet de automatische piloot uit en neemt zelf weer de regie in de controlekamer.’

Stoom afblazen

Na een vervelende situatie raadt Hulda aan om even stoom af te blazen. ‘Vertel aan een collega wat je bij de hand had en wat voor gevoel het je gaf. Ook kan het helpen om buiten even een rondje te lopen. Bij stress maakt je lichaam adrenaline en cortisol aan. Dat geeft een boost van alertheid en focus. Maar ze kosten ook veel energie. Je lichaam in beweging zetten is een goede manier om die stofjes weer los te laten. Zo voorkom je dat je met de spanning blijft zitten. En kun je dat volgende telefoontje weer aannemen met een glimlach.’